जळगाव मेडिकल कॉलेजमध्ये औषध मिळतेय… पण औषध कसे घ्यायचे? रुग्णांच्या सुरक्षिततेचा गंभीर प्रश्न!

हातात औषध, पण माहिती कुठे? कोणती गोळी कधी, किती आणि दिवसातून किती वेळा घ्यायची—रुग्णांना पुरेशी माहिती दिली जातेय का?

जळगाव : जळगाव येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालयात उपचारासाठी येणाऱ्या रुग्णांना डॉक्टरांकडून तपासणीनंतर औषधे लिहून दिली जातात आणि त्यानुसार औषधे उपलब्ध करून दिली जातात. मात्र, औषध मिळाल्यानंतर रुग्णाला नेमकी कोणती गोळी कधी घ्यायची, एका वेळी किती घ्यायची, दिवसातून किती वेळा घ्यायची आणि किती दिवसांचा कोर्स करायचा, याबाबतची माहिती प्रत्यक्ष औषधाच्या पॅकेटवर किंवा स्टिकरद्वारे स्पष्टपणे दिली जाते का, असा गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहे.

विशेषतः अनेक औषधांचे पॅकेट एकाच वेळी हातात आल्यानंतर रुग्णाने कोणती गोळी सकाळी, कोणती दुपारी आणि कोणती रात्री घ्यायची, एक गोळी घ्यायची की अर्धी किंवा दोन, तसेच जेवणापूर्वी की जेवणानंतर घ्यायची, याबाबत संभ्रम निर्माण होऊ शकतो.

ही केवळ माहितीची बाब नाही, तर रुग्णांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न

औषध योग्य असले तरी ते चुकीच्या डोसने किंवा चुकीच्या वेळी घेतले गेले, तर उपचाराचा परिणाम कमी होण्याबरोबरच काही औषधांमध्ये दुष्परिणामांचा धोका वाढू शकतो.

चुकीच्या पद्धतीने औषध घेतल्यामुळे काही परिस्थितींमध्ये:

• औषधाचा अपेक्षित परिणाम न होणे,
• डोस जास्त झाल्यास दुष्परिणाम किंवा विषारी परिणाम,
• डोस कमी झाल्यास आजारावर पुरेसा उपचार न होणे,
• काही औषधांमुळे झोप, चक्कर किंवा अशक्तपणा वाढणे,
• काही औषधांमध्ये रक्तदाब किंवा रक्तातील साखरेवर परिणाम,
• काही औषधांच्या चुकीच्या वापरामुळे गंभीर आरोग्यविषयक गुंतागुंत

असे धोके निर्माण होऊ शकतात.

मात्र कोणत्या औषधामुळे कोणता धोका निर्माण होईल हे त्या औषधावर आणि रुग्णाच्या आजारावर अवलंबून असते. त्यामुळे रुग्णाने स्वतःहून डोस ठरवणे किंवा औषध बदलणे योग्य नाही.

कायदा काय सांगतो?

भारताच्या Drugs Rules, 1945 मधील Rule 65(10) नुसार विशिष्ट प्रिस्क्रिप्शनमध्ये औषधाची एकूण मात्रा आणि घ्यावयाचा डोस नमूद करण्याची तरतूद आहे. तसेच काही Schedule H, H1 आणि X औषधांच्या बाबतीत प्रिस्क्रिप्शननुसारच औषध देण्याचे विशेष नियम आहेत.

मात्र येथे एक महत्त्वाची बाब आहे—

“प्रत्येक औषधाच्या पॅकेटवर मेडिकल स्टोअरने सकाळ-दुपार-रात्र असा स्टिकर लावणे प्रत्येक परिस्थितीत कायद्याने अनिवार्य आहे” असे सरसकट म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

मुद्दा असा आहे की रुग्णाला डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शननुसार योग्य डोस आणि औषध घेण्याची पद्धत स्पष्टपणे समजली पाहिजे.

मग रुग्णाला माहिती कोण देणार?

याच ठिकाणी आमचा मुख्य प्रश्न आहे.

डॉक्टरांनी प्रिस्क्रिप्शनवर औषध लिहून दिल्यानंतर, औषध वितरणाच्या वेळी रुग्णाला त्याचा डोस, वेळ, वारंवारता आणि कालावधी समजतोय का?

विशेषतः एखादा रुग्ण वृद्ध असेल, कमी शिक्षित असेल किंवा वैद्यकीय संज्ञा समजत नसतील तर त्यांना औषध कसे घ्यायचे हे सोप्या भाषेत समजावून सांगण्याची व्यवस्था आहे का?

हा प्रश्न केवळ एका रुग्णाचा नसून रुग्णांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित आहे.

आमच्या मागण्या काय?

जळगाव मेडिकल कॉलेजच्या प्रशासनाने:

१. औषध वितरणाची सध्याची पद्धत तपासावी.

२. प्रत्येक रुग्णाला औषधाची मात्रा, वेळ, दिवसातून किती वेळा आणि किती दिवस घ्यायचे याची स्पष्ट माहिती दिली जातेय का, याची खात्री करावी.

३. गरजेनुसार औषधाच्या पॅकेटवर किंवा स्वतंत्र लेबल/स्टिकरवर स्पष्ट सूचना देण्याची व्यवस्था करावी.

४. वृद्ध, कमी शिक्षित किंवा औषध समजण्यात अडचण असलेल्या रुग्णांसाठी औषध समजावून सांगण्याची स्वतंत्र व्यवस्था करावी.

५. या व्यवस्थेबाबत रुग्णांना तक्रार किंवा शंका असल्यास त्यासाठी जबाबदार अधिकारी निश्चित करावा.

सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न

रुग्णाच्या हातात औषध पोहोचणे हे उपचाराचे शेवटचे पाऊल नाही.

औषध योग्य आहे का, तेवढेच महत्त्वाचे म्हणजे ते औषध रुग्ण योग्य पद्धतीने घेतोय का, हे देखील महत्त्वाचे आहे.

म्हणूनच जळगाव मेडिकल कॉलेज प्रशासनाने या प्रश्नाकडे दोषारोप म्हणून नव्हे, तर रुग्णांच्या सुरक्षिततेचा विषय म्हणून पाहून स्पष्ट भूमिका घ्यावी, अशी मागणी होत आहे.

हातात औषध मिळाले… पण ते कसे घ्यायचे याची माहितीही मिळाली का?

याचे उत्तर आता जळगाव मेडिकल कॉलेज प्रशासनाने देणे गरजेचे आहे??

या संपूर्ण प्रकरणाची माहिती समोर आणण्यासाठी Global News 24 Live च्या टीमने विशेष पुढाकार घेतला. आमचे प्रतिनिधी रज़ाक बासित पटेल यांनी स्वतः केस पेपर मिळवून संबंधित डॉक्टरांची भेट घेतली, मेडिकल रिपोर्ट व उपचारासंबंधी कागदपत्रांची माहिती घेतली आणि या प्रकरणाची वस्तुस्थिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. केवळ बातमी करण्यासाठी नव्हे, तर नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित गंभीर प्रश्न समोर आणून संबंधित रुग्णाला न्याय मिळावा आणि भविष्यात अशा प्रकारच्या घटना टाळता याव्यात, या उद्देशाने Global News 24 Live ने या संपूर्ण प्रकरणाचा पाठपुरावा केला आहे.

“या प्रकरणाची माहिती संकलित करण्यासाठी मित्र रज़ाक बासित पटेल यांनी विशेष पुढाकार घेत सहकार्य केले.”